|
NAPISAŁA-
Himeko
„Przepraszam
(...). Zapomniałam, że to byli moi przyjaciele.” mówi uczennica, po czym
popełnia samobójstwo skacząc z latarni morskiej. Jest to cytat z jednej ze
scen filmu „Battle Royale” reżyserii Kinji Fukusaku. Jednak zanim przejdę do
samego filmu, przybliżę nieco jego historię.
Pierwowzorem dla filmu była książka autorstwa Koushun Takamiego opowiadająca
historię 42 uczniów szkoły średniej. Książka, która ukazała się w 1999 roku,
dzięki swojej oryginalnej fabule szybko stała się bestsellerem. Kontrowersje
wokół niej pojawiły się rok później, gdy została nominowana do nagrody
Kadokawa Horror Novel. Jednak prawdziwa burza nadeszła wraz z zapowiedzią
powstania pełnometrażowego filmu fabularnego nakręconego przez Fukusakiego,
którego premiera miała miejsce 16 grudnia 2000 roku. Najtrudniejsze dla
reżysera było przetrwanie niekończących się narzekań polityków, że film
powinno się w Japonii zakazać. Finalnie obraz został oznaczony kategorią dla
widzów powyżej 15 roku życia, co pokrzyżowało plany reżysera, który chciał
zrobić film dla młodzieży by pokazać im, że istnieje różnica między przemocą
w grach video a przemocą w prawdziwym życiu. Po wejściu filmu na ekrany kin,
Fukusaku namawiał młodzież, by wbrew prawu obejrzała film, który on w końcu
nakręcił właśnie dla nich. Dzięki mediom cała historia wokół filmu trafiła
do szerszej grupy ludzi, którzy tłumnie rzucili się do kin, by zobaczyć, o
co tak naprawdę „bitwa się toczy”.
A ma się o co toczyć, gdyż film wzbudza mieszane uczucia. Niektórych
obrzydza, innych pobudza do refleksji nad społeczeństwem. Jednym z
reklamowych haseł filmu było pytanie „Czy jesteś w stanie zabić swojego
najlepszego przyjaciela?”. By już dłużej nie trzymać w napięciu, oto fabuła
tego, który wywołał takie zamieszanie, „Battle Royale”.
„U schyłku milenium społeczeństwo upadło. Przy piętnastoprocentowym
bezrobociu 10 milionów ludzi było bez pracy. 800 000 uczniów bojkotowało
szkołę. Dorośli stracili zaufanie i w obawie przez młodzieżą ostatecznie
poparli Edukacyjną Reformę Milenium – zwaną operacja BR.”
Pomysł tej operacji był w swej istocie bardzo prosty. Co roku wylosowana
grupa licealistów zostaje porwana i przewieziona na bezludną wyspę. Tam
uczniowie dowiadują się, że biorą udział w programie mającym na celu
eliminację wszystkich uczniów poza jednym, któremu uda się przetrwać. Każdy
dostaje podstawowy ekwipunek, w którym znajduje się losowo wybrana broń lub
jakieś narzędzie mające pomóc w przetrwaniu. Na wyeliminowanie przeciwników,
czyli siebie nawzajem, klasa dostaje 3 dni. Jeśli do tej pory więcej niż
jedna osoba będzie żyła, wszyscy automatycznie zginą. Pikanterii tej chorej
zabawie dodaje fakt, iż co sześć godzin losowo wybrane strefy są markowane
jako śmiertelne i wszyscy uczniowie znajdujący się na ich terenie zostaną
natychmiastowo zlikwidowani. Jakakolwiek próba oszustwa także zostanie
wykryta dzięki chipom na metalowych obrożach uczniów. Zresztą właśnie te
obroże umożliwiają zabijanie uczniów bez potrzeby wychodzenia z kwatery
dowodzących. I tak oto właśnie na wyspie zaczyna się wielka bitwa o
przetrwanie, gdzie nie można ufać swoim najlepszym przyjaciołom, z którymi
jeszcze dzień wcześniej robiło się pamiątkowe zdjęcia.
Zastanawiające może być, dlaczego reżyser, który do tej pory zajmował się
głównie kinem o yakuzie postanowił nakręcić tak drastyczny i wstrząsający
film. W jednym z wywiadów Fukusaku powiedział, że film przypomina mu o jego
własnych wydarzeniach z dzieciństwa, kiedy podczas wojny wraz z cała klasą
był zmuszany do pracy w fabryce nabojów. Podczas jednego z nalotów
bombardowanie było tak silne, że jedyną możliwością przetrwania było
zakrycie się martwymi ciałami kolegów. Gdy usuwali ciała poległych, Kinjiego
naszły myśli o tym, jak bardzo jest oszukiwany przez dorosłych i polityków,
jak bardzo nie można im ufać. „Battle Royale” odzwierciedla uczucia, jakich
reżyser doświadczył w młodości oraz zadaje pytania: dokąd zaprowadzi nas
polityka kłamstw? Czy chcemy by tak wyglądała Japonia w przyszłości, gdzie
młodzież i dorośli nienawidzą siebie nawzajem, gdzie brak zaufania, a każdy
tak naprawdę dba tylko o siebie? Przecież ci zbuntowani uczniowie też w
końcu dorosną i staną się tacy sami jak ich rodzice, tworząc kolejne, takie
samo pokolenie.
 Dorośli
i ich próba rozwiązania problemu
Jak już wcześniej wspomniałam, uczniowie zaczęli bojkotować szkołę, co
według dorosłych doprowadziło do upadku społeczeństwa. Przemoc w stosunku do
dorosłych była powszechnie obecna, jak chociażby przedstawiono w jednej z
pierwszych scen filmu, gdzie wybiegający z klasy uczeń dźga nożem
nauczyciela. Zdemoralizowana do granic możliwości młodzież nie zasługuje na
życie, które, jak sam prowadzący operacją BR oraz dawny wychowawca klasy
mówi, jest grą. Jak chce się żyć, należy to udowodnić poprzez wygranie
Battle Royale. Wstrząsające jest, z jakim spokojem lub entuzjazmem o tym co
się dzieje wypowiadają się dorośli. Dowodzący Kitano (grany przez Takeshiego
Kitano) takimi oto słowami wita dawną klasę, której zaraz oznajmi, że mają
się pozabijać: „Jestem Kitnao, wasz nauczyciel z 7-mej klasy. Znowu
przejmuję [opiekę] nad klasą B. Bądźmy dla siebie mili.” Jednak juz chwilę
później Kitano jawnie okazuję swoją nienawiść do uczniów używając wobec nich
przemocy i mówiąc, że to właśnie przez nich kraj stał się taki jaki jest. Za
to chwilę później mówi: „Dzisiejszą lekcją jest... zabijacie siebie nawzajem
aż pozostanie tylko jeden.”
Obraz dopełnia film puszczony młodzieży przez Kitano, w którym uroczo
uśmiechnięta młoda Japonka z przesadnym entuzjazmem tłumaczy zasady „gry”.
Klasę B nazywa szczęśliwie wybraną i składa im gratulację. Z podobnym
entuzjazmem komentuje film Kitano. Prowadząca tytułuje siebie samą „starszą
siostrą” jakby chciała stworzyć pozory bliskości z uczniami zarazem
opowiadając im o „obowiązku” pozabijania siebie, inaczej i tak wszyscy
zginą. Nieobojętna postawa wojska, które w razie paniki uczniów strzela w
podłogę bądź sufit, a na skinienie Kitano jest gotowa rozstrzelać 42
niewinne osoby, również pomaga w stworzeniu obrazu dorosłych. Do myślenia
daje również postać reporterki pokazanej na początku filmu, która
relacjonuje zakończenie poprzedniej edycji BR słowami: „Zwycięzcą jest
dziewczynka! Przeżywając zaciekłą walkę, która trwała 2 dni, 7 godzin i 43
minuty. Zwycięzcą jest dziewczynka! Patrzcie, ona się uśmiecha. Uśmiecha
się!” Na te słowa pokazane jest ujęcie nastolatki we krwi, która wprawdzie
uśmiecha się, ale nie jak zdrowa psychicznie osoba.
Dorośli, którzy sprzeciwili się operacji BR, jak wychowawca wybranej klasy
B, zostali zlikwidowani. Komentarz wypowiedziany nad ciałem nauczyciela
przez Kitano mówi sam za siebie: „To nie jest dobry dorosły. Musicie mocno
pracować, by nie stać się takim jak on.”
Młodzież i ich wizja świata
Ilu było uczniów, tyle można byłoby wyróżnić podejść w stosunku do
rzeczywistości, przed jaką zostali postawieni bohaterowie. Postanowiłam więc
tylko kilka najważniejszych i najbardziej wstrząsających postaw przedstawić
bliżej.
Łatwo oceniać młodzież z punktu widzenia dorosłego, ale nie wolno zapominać,
że to właśnie rodzice są między innymi głównym powodem, dlaczego dziecko
zachowuje się w ten, a nie inny sposób. Dobrym przykładem jest tutaj główny
bohater, którego matka opuściła, gdy był w 4-tej klasie, a ojciec powiesił
się, gdy Shuya miał 15 lat. Bohater pod koniec filmu wspomina, że nigdy nie
potrafił zaufać dorosłym po tym, jak rodzice zostawili go samego. „Nie
wiedziałem co mam robić, nie było nikogo, kto by mi pokazał.” – wspomina
bohater.
Przerażeni uczniowie próbowali różnych sposobów, by poradzić sobie z
zaistniała sytuacją. Niektórzy próbowali za wszelką cenę wygrać i wrócić do
domu, jednak często stawali się ofiarą podobnie myślących kolegów, z którymi
jeszcze dzień wcześniej dzielili ławki w szkole. Byli też tacy, którzy od
razu wybrali śmierć przez samobójstwo skacząc z klifu. Inni uczniowie
trzymali się razem, by przetrwać i ochraniać siebie nawzajem, jak grupa
sześciu dziewcząt, która schroniła się w latarni na wyspie. Problem pojawił
się, gdy jedna z dziewczyn przyprowadziła rannego Shuye – zaczęły się
wątpliwości, wkradł się brak zaufania. Jedna z dziewcząt wsypała do zupy dla
Shuyi truciznę, jednak niespodziewanie talerz z zupą przechwyciła jej
koleżanka, która zaraz po spróbowaniu osunęła się bez tchu na stół. Zaczęły
się obwiniania, zarzuty, strach, że jednak przyjaciółki z ławek są zdolne
cię zabić. Scena kończy się oczywiście śmiercią wszystkich uczennic
chroniących się w latarni.
Wraz z trwaniem zabójczej gry oraz z coraz większą ilością zabitych
odczytywaną codziennie przez megafon uczniowie zaczynają przemieniać się w
maniakalnych morderców. Oczywiście są wyjątki, takie jak główny bohater
Shuya wraz z dziewczyną, Noriko, czy grupa chłopców próbująca włamać się do
komputera w siedzibie dowództwa. Charakterystyczną postacią jest także
Mitsuko, która do samego końca zachowuje zimną krew i sprawia wrażenie,
jakby ta cała sytuacja była zwykłą codziennością. Cały czas przy tym dba o
swój nienaganny makijaż i odpowiedni strój. Mitsuko bezwzględnie pozbywa się
swoi koleżanek. „Co złego jest w zabijaniu?” pyta niewzruszonym głosem
dziewczyna, i dodaje „Każdy ma swoje powody”. A następnie oddaje strzał w
kierunku koleżanki.
Ostatniego dnia na wyspie zostają tylko 3 osoby, Shuya, zakochana w nim
Noriko oraz Kawada, zwycięzca Battle Royale sprzed 3 lat. Dzięki temu, że
bohaterowie bezgranicznie sobie ufali, udaje im się oszukać i zabić Kitano,
a potem wydostać z wyspy. Jednak koszmarna przygoda nie kończy się
sprawiedliwie, gdyż dorosłym nie można jednak ufać. Shuya i Noriko zbiegają
z miasta, gdyż są poszukiwani za morderstwo Kitano.
Po obejrzeniu filmu należałoby zadać sobie pytanie: czy przedstawione w
fabule rozwiązanie problemu jest właściwe? Czy zmieni cokolwiek poza tym, że
wyrośnie nie ufające nikomu nowe pokolenie ludzi, które każdego będzie
traktowało jako potencjalnego wroga? Czy w ten sposób zniknie problem braku
autorytetów u młodych? Na koniec filmu Kitano wyznaje, że córka go
nienawidzi, że nie ma kochającego domu, do którego mógłby wrócić. Więc
zamiast próbować zmieniać młodzież, należałoby zacząć od zmiany dorosłych,
przez których młodzież właśnie taka się staję.
Bibliografia (wszystkie linki z dnia 9.06.2008):
1. http://en.wikipedia.org/wiki/Battle_Royale_%28film%29
2. http://www.midnighteye.com/interviews/kinji_fukasaku.shtml
3.
http://web.archive.org/web/20021205020037/
www.battleroyalethemovie.com/staff.htm
4. http://www.film.org.pl/prace/battle_royale.html
5. http://www.animefringe.com/magazine/2003/02/feature/01/
Filmografia:
1. „Battle Royale” reż. K. Fukusaku, Japonia 2000,
|
